“सी.ओ. (Circle Officer – वर्तुळ अधिकारी)”
याचं काम काय, अधिकार कुठून येतात.
आणि तो प्रत्यक्षात कसा काम करतो — हे आजही बहुसंख्य जनतेला माहीत नाही.
ही माहिती पारदर्शक, कायदेशीर आणि समाज उपयोगी पद्धतीने देत आहे.
-सी.ओ. (Circle Officer) म्हणजे कोण?
Circle Officer (वर्तुळ अधिकारी)
हा महसूल विभागातील अधिकारी असून तो
तहसीलदाराच्या अधिन
एक किंवा अधिक महसूल सर्कल (गावे/महसूल मंडळे) पाहतो.
तो तालुका प्रशासन आणि गाव पातळीतील दुवा असतो..
सी.ओ. चे मुख्य कायदेशीर काम (Core Responsibilities)*
जमीन व महसूल विषयक काम*
(हे सी.ओ. चं सर्वात महत्त्वाचं काम आहे)
कामे:
7/12, फेरफार (Mutation) प्रक्रियेवर देखरेख
जमीन मोजणी, सीमावाद तपासणी
शासकीय जमिनीवरील अतिक्रमण ओळखणे
शेतजमिनींचा वापर कायदेशीर आहे का ते पाहणे
कायदेशीर आधार:*महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, 1966
संबंधित शासन निर्णय (GR)
नैसर्गिक आपत्ती व नुकसान पंचनामा*
कामे:
अतिवृष्टी, दुष्काळ, गारपीट, पूर, आग इ.
नुकसान तपासणी
शेतकरी / नागरिकांचे पंचनामे प्रत्यक्ष स्थळी जाऊन तपासणे
नुकसान अहवाल तहसीलदारामार्फत शासनाला सादर करणे
चुकीचा पंचनामा = शेतकऱ्याचा हक्क बुडतो
शासकीय योजना व मदतीची अंमलबजावणी*
कामे:
पीक विमा, आपत्ती मदत, नुकसान भरपाई तपासणी
लाभार्थी पात्र आहे का ते पाहणे
चुकीचे लाभ (फसवणूक) रोखणे
ग्राम प्रशासनावर नियंत्रण
कामे:
तलाठी, मंडळ अधिकारी यांच्या कामावर नियंत्रण
ग्रामपंचायत हद्दीतील शासकीय जमिनीची माहिती ठेवणे
गावातील वादग्रस्त प्रकरणांचा प्राथमिक अहवाल
कायदा व सुव्यवस्था (मर्यादित स्वरूपात)*
कामे:
जमावबंदी, निवडणूक काळात प्रशासनाला मदत
पोलिसांना महसूल माहिती पुरवणे
तणावग्रस्त परिस्थितीत परिस्थिती अहवाल
सी.ओ. ची कार्यपद्धती (Work Process कशी राबवली जाते?)
स्टेप–बाय–स्टेप प्रक्रिया:
तक्रार / अर्ज / आपत्ती
तलाठी किंवा मंडळ अधिकारी अहवाल
सी.ओ. प्रत्यक्ष पाहणी (Site Visit)
कायदेशीर तपासणी (रेकॉर्ड, नकाशे, पुरावे)
अहवाल तयार करून तहसीलदाराकडे सादर
तहसीलदार निर्णय / पुढील आदेश
सी.ओ. स्वतः अंतिम आदेश देत नाही,*
तो तथ्य व अहवाल देणारा अत्यंत महत्त्वाचा अधिकारी आहे.
सी.ओ. कडे जनतेचे कोणते हक्क आहेत?*
जनता काय मागू शकते?*
लेखी तक्रारीची पावती
पाहणी अहवालाची प्रत (RTI द्वारे)
पंचनामा प्रक्रियेत पारदर्शकता
विलंब झाल्यास वरिष्ठांकडे तक्रार
सी.ओ. काय करू शकत नाही?*
स्वतःहून जमीन जप्तीचा अंतिम निर्णय
कायद्याबाहेर मदत वाटप
तक्रार नोंद न घेणे (ही चूक आहे)
सी.ओ. प्रामाणिक असेल तर फायदे*
शेतकऱ्यांना न्याय मिळतो
अतिक्रमण थांबतं
शासकीय निधी योग्य ठिकाणी जातो
गावात तणाव कमी होतो
सी.ओ. निष्क्रिय / दबावाखाली असेल तर तोटे*
चुकीचे पंचनामे
दलालांचा हस्तक्षेप
गरिबांचा हक्क बुडतो
भ्रष्टाचार वाढतो
जनतेसाठी थेट संदेश*
सी.ओ. हा सत्ताधारी नेता नाही*
पण तो तुमच्या हक्काचा पहिला सरकारी साक्षीदार आहे.*
तो जागा असेल तर व्यवस्था हलते,*
तो गप्प असेल तर अन्याय वाढतो.*